– अर्जुननरसिंह के.सी. –
भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा लागेका काँग्रेस संस्थापक नेताहरुसँगै उहाँ पनि गिरफ्तारीमा पर्नुभयो र जेल जानुभयो ।
भारतको उत्तरप्रदेशस्थित जेलमा बस्दा उहाँको सङ्गत भारतीय काँग्रेसका प्रभावशाली नेता, पं. जवाहरलाल नेहरुका अत्यन्त विश्वासिला तथा निकट मित्र रफी अहमद किदवाई र समकालीन धेरै महत्वपूर्ण व्यक्तित्वहरुसँग भयो । सूर्यबाबुको विद्धता, गहिरो ज्ञान, नेपालको भू–राजनीतिक परिस्थिति तथा नेपाल भारत सम्बन्धको महत्व, सोचेरमात्र बोल्ने र तार्किक विचार दिने र आफ्नो मुलुक नेपाल बारे उहाँका सपना तथा लक्ष्यबाट किदबाई प्रभावित हुनुभयो । जेलबाट छुटिसक्दा अथवा भारत स्वाधीन हुँदा दुवैजनाको बीच अति घनिष्ठता बनिसकेको थियो ।
जेलबाट छुटेपछि किदवाईले तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री नेहरुसँग सूर्यबाबुको परिचय गराउनुभयो । सूर्यबाबुको विलक्षण प्रतिभा र अरुलाई छिट्टै प्रभाव पार्नसक्ने व्यक्तित्वबाट नेहरुलाई पनि गहिरो प्रभाव पर्यो, यतिसम्म गहिरो प्रभाव कि उहाँ नेहरुका घनिष्ठ मित्र हुनुभयो । नेहरुसँग सूर्यबाबुको घनिष्ठ सम्बन्धले गर्दा नेपाली काँग्रेसलाई २००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिको आयोजना गर्न अनुकुल वातावरणका लागि महत्वपूर्ण योगदान पुर्यायो ।
२००७ सालको क्रान्ति र परिवर्तनपछि गठित पहिलो मन्त्रिमण्डलमा उहाँ पर्नुभएन, तर २००८ साल जेठ २७ गते पुनर्गठित मन्त्रिमण्डलमा उहाँ खाद्य र कृषि मन्त्री हुनुभयो । २००८ साल मंसिर १ गते गठित मातृका मन्त्रिपरिषदमा उहाँ गृह र खाद्यमन्त्री हुनुभयो । २०१५ सालको निर्वाचनमा पराजित भए पनि २०१६ सालको निर्वाचित सरकारमा उहाँ गृह तथा कानुनमन्त्री हुनुभयो ।
जननायक बीपी कोइराला प्रधानमन्त्रीको हैसियतले चीन भ्रमण जाँदा सूर्यबाबु पनि भ्रमणदलमा सामेल हुनुहुन्थ्यो, यद्यपि सो भ्रमणमा गृहमन्त्रीको खासै भूमिका भने थिएन । यसबाट बीपीले सूर्यबाबुलाई दिनुभएको महत्वका रुपमा अर्थ लिन सकिन्छ ।
२०१७ को देशघाती परिवर्तनसँगै भएको धरपकडमा सूर्यबाबु बीपी, गणेशमानजीसँगै सुन्दरीजल बन्दीगृहमा नौ महिना जेल जीवन बिताउनु भयो । त्यसपछिको राजनीतिक क्रममा उहाँले काँग्रेसलाई सहयोग पुग्ने अनेक सत्प्रयास चालु राख्नुभयो । काँग्रेसले चलाएका परिवर्तनको कदमका निम्ति सहमतिका अनेक प्रयास उहाँले आफ्नो तर्फबाट गरिरहनु भयो ।
कार्यकर्ताहरुको संरक्षणका लागि उहाँले पुर्याउनु भएको योगदानको मूल्याङ्कन भएको छैन । पञ्चायतकालका ती कष्टसाध्य दिनमा देशभित्र कार्यकर्ताका लागि संरक्षक नेता कोही थियो भने किसुनजी र सूर्यबाबु नै हुनुहुन्थ्यो । कार्यकर्तालाई हार किसिमले प्रशिक्षित गर्ने, विचारको राजनीतिमा प्रेसको महत्वबारे प्रशिक्षण दिने, व्यावहारिक राजनीति तथा जनतामा जाने बाटोका रुपमा सबै कुरालाई साधन बनाउने कलाको विकास हुनुपर्ने कुरामा जोड दिने उहाँको शैली थियो । कार्यकर्ताहरुलाई पञ्चायतका विरुद्ध जुझारु बनिरहनमा उहाँले सदैव प्रेरणा दिँदै उहाँ भन्नुहुन्थ्यो, नेपाली काँग्रेसका सबै कार्यकर्ता नेपाली जनताका सिपाही हुन् ।
क्रमशः
