मित्रसेन दाहाल
व्यवस्था परिवर्तन भएपछि त्यस व्यवस्थासँग जोडिएका शाही, पञ्चायत आदि जस्ता नाम परिवर्तन हुनु स्वाभाविक हो । तर, व्यक्तिको नाममा रहेका ठाउँ विश्वविद्यालय, कलेज, स्कुल र अन्य निकायको नाम परिवर्तन गर्नु भनेको इतिहास मेट्न खोज्नु हो । इतिहास मेटेर मेटिँदैन, इतिहासका राम्रा र नराम्रा कुरालाई त्यही रुपमा मूल्यांकन गरेर अघि बढ्नु युक्तिसंगत हुन्छ ।
तत्कालीन अवस्थामा ती निकायहरुको स्थापना र विकासमा त्यस व्यक्तिको महत्वपूणर् योगदान दिएको हुनुपर्दछ । इतिहास भनेको इतिहास नै हो । इतिहास हाम्रा पितापुर्खाहरुले हामीलाई छोडेको सम्पत्ति हो । त्यसको संरक्षण र सम्बद्र्धन गनुृ हामी सबैको कर्तव्य हो । आज हामी आप्mनो कर्तव्य बिर्सिएर विनाशतर्फ लागिरहेका छौघ। हिजोको व्यक्तिका सालिक भत्काउने र उनीहरुले गरेका कामको विनाश आज हामी गर्छौ भने हामीले गरेको काम तथा सालिकहरु पनि हामीपछिको पिँढीले भत्काउने वा विनाश गर्नेछन् । अनि यो क्रम निरन्तर चलिरहनेछ ।
यस्तो ऐतिहासि र पौराणिक वस्तुहरुको विनाश होइन, सबैले संरक्षण र सम्बद्र्धन गर्नुपर्छ । यदि यसो नगर्ने हो भने भोलि कुनै दिन जननेता बीपी कोइराला, पुष्पलाल श्रेष्ठ, मदन भण्डारी, मनमोहन अधिकारी, नारायण गोपाल, अरनिको, भृकुटी, गौतमबुद्ध र सहिद गंगालाल, धर्मभक्त, शक्रराज, टंकप्रसाद आचार्य आदिका सालिकहरु भत्कँदैनन भन्ने के ग्यारेन्टी । त्यसैगरी बीपी कोइराला अध्ययन संस्थान, मनमोहन अस्पताल, गणेशमान सिंह अध्ययन प्रतिष्ठान, मदनभण्डारी कलेज आदि जस्ता संस्थाहरुको नाम पनि परिर्वतन हुँदैन भन्ने के आधार छ ।
पुराना दरबार, सालिक, र्मूित ठाउँ आदिको खोजी खोजी सरकारीस्तरबाटै संरक्षण गर्न लाग्नु पर्दछ यस्ता वस्तु वा निकाय हाम्रा अमूल्य निधि हुन् । यिनीहरुको अवलोकन र अध्ययनका लागि नेपालीले मात्र होइन, विश्वका कुनै पनि नागरिकले पाउनु पर्दछ । हामीहरु विश्वका कुनै पनि ठाउँमा जाँदा यस्ता ऐतिहासिक पुरातात्विक वस्तुको बडो रुचिका साथ अवलोकन र अध्ययन गर्ने अवसर पाएका छौ ।
