– अर्जुननरसिंह के.सी. –
म यो कुरामा जोड दिएर भन्न चाहन्छु किनभने कहिलेकाँही समाजवादीहरु आर्थिक विकासलाई पहिलो प्राथमिकता दिएर यो बुँदालाई दोस्रो श्रेणी दिने गर्दछन् (सन् १९८१ फरबरीमा अस्ट्रेलियाको सिड्नीमा भएको समाजवादी सम्मेलनमा भाषण) ।
– समाजवाद भविष्यको लहर हो भन्ने हामीलाई लाग्दछ । समाजवाद तेस्रो विश्व भनौ या असंलग्न विश्वको स्वाभाविक पनि हो । समाजवादको मियोमा बाँधिएनन् भने यो तेस्रो विश्वका देहरु या त फासिष्ट सैनिक तानाशाहीतिर जान्छन् या कम्युनिष्ट तानाशाही या कुनै सुधार विरोधी प्रतिक्रियावादी, धार्मिक मौलिकतावादी तानाशाहीतिर (सन् १९८१ फरबरी सिड्नी) ।
– हामी (तेस्रो विश्वका) समाजवादीहरुका अघिल्तिर एउटा ठूलो चुनौति छ । आज समाजवादको आकर्षणको केन्द्रविन्दु युरोपबाटठ हटेर तेस्रो विश्वमा पुगेको छ । जहाँ समाजवाद जीवनको एउटा प्रेरणादायी आदर्श र विकासको नमूनाका रुपमा सान्दर्भिक बनेको छ । (सन् १९८१ फरबरी, सिड्नी) ।
– यो समाजवाद कुनै आर्थिक आन्दोलन मात्र होइन । मानिस त्यस्तो जन्तु होइन, जसको अन्तिम ध्येय भोकको निवारण मात्र हुन्छ । अर्थात् त्यस्तो जन्तु होइन जो खानको लागि मात्रै या खानेकुराको लागि मात्रै प्रेरणा पाउँछ, काम गर्छ र संघर्ष गर्छ । म यसै तथ्यलाई मान्दिन । हो यो पनि हुनसक्छ भने अर्को–अर्को पक्षहरु पनि छन् मानिसको (विराटनगरमा आयोजित विद्यार्थी आमसभा वि.सं. २०३६, जनआन्दोलनबाट) ।
– नेपालको राजनीतिक परिप्रेक्षमा प्रजातन्त्र ल्याउनु समाजवादीहरुको सबभन्दा ठूलो कर्तव्य हो । प्रजातन्त्रवादी भनेपछि हामीहरुले त सबै प्रकारको छुट पाउँछौ–पाउँछौ । तर राजनीतिक समानताको दृष्टिकोणले हाम्रा विरोधीहरुले पनि छुट पाउनु पर्दछ । एउटा महत्वको कुरा के छ भने म तिनीहरुलाई मान्दिन तर यिनीहरुको आफ्नो कुरा सुनाउन, भन्न पाउनु पर्छ । त्यसको रक्षाको लागि आफ्नो ज्यान गुमाउन तयार छु भन्ने भावना प्रजातन्त्रवादीले राख्नुपर्छ (विद्यार्थी आमसभा २०३६, विराटनगर) ।
– समाजवादको चर्चा आजमात्र चलेको होइन । समाजवादको नाउँ या त्यो देशको संरचना या प्रायेग पनि भएको थिएन होला । तर पनि मान्छेको मनमा समाज यस्तो हुनुपर्छ भन्ने विचारहरु थिए । हाम्रै मुलुकमा पनि बुद्ध जन्मिए । बुद्धलाई आफू र समाजलाई देख्दा एउटा करुणाको भाव जागृत भयो – अब म कसरी यो मान्छेको दुर्भाग्य हटाउँ भनेर । उनले एउटा बाटो लिए । म त्यसलाई समाजवादी बाटो भन्दिन । तर उनको यो भावना – मैले देखाएको बाटो भएन, मान्छेले यो बाटो पहिल्याएन भने उसलाई दुःखैदुःख हुन्छ भन्ने जुन भावना उनलाई आयो यो करुणाको भावना पनि समाजवादको भावना हो । जस्तै रामायण वा महाभारत जति पनि धार्मिक ग्रन्थहरु छन्, ती यस्तै भावनाबाट प्रेरित भएर लेखिए । त्यसकारण समाजवादको जरो हामीले खोज्दै गयौ भने त्यहाँ पुग्नुपर्छ, त्यहाँ पहिल्याउनु पर्छ । जसले सबभन्दा पहिले चिन्तन गर्यो होला आफू र आफ्नो समाजका सम्बन्धमा, त्यो त बडो अपर्याप्त अवस्था रहेछ भन्ने उसलाई लाग्यो होला । त्यही बखतदेखि नै समाजवाद सम्बन्धि विचार पनि आएको होला (नेवि संघ पाल्पामा वि.सं. २०३७ सालमा आयोजित विचारगोष्ठीमा राष्ट्रपुकार वैशाख २०, २०४२ को अङ्क) । क्रमशः
